20 Kasım "Dünya Çocuk Hakları Günü". Dünya üzerinde
birçok çocuk ya savaş ortasında ya da açlık sınırında yaşamını
sürdürüyor. Bu koşulları ortadan kaldırmak ve onlara daha iyi
bir yaşam sağlamak amacıyla hazırlanan Çocuk Hakları Sözleşmesi,
191 ülke tarafından kabul edilmiştir. Türkiye'nin de 1990 yılında
imzaladığı bu sözleşme toplam 54 maddeden oluşmaktadır.
Taraf
ülkeler bu sözleşmeyi hazırlarken çocuğun kişiliğinin tam ve uyumlu
olarak gelişebilmesi için mutluluk, sevgi ve anlayış havasının
içindeki bir aile ortamında yetişmesinin gerekliliğini kabul etmişlerdir.
Ayrıca çocuğun toplumda bireysel bir yaşantı sürdürebilmesi için
her yönüyle hazırlanmasının ve özellikle barış, değerbilirlik,
hoşgörü, özgürlük, eşitlik ve dayanışma ruhuyla yetiştirilmesinin
gerekliliğini savunmuşlardır.
İşte
bu maddelerden bazıları;
Madde
1
Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha
erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her
insan çocuk sayılır.
Madde
2
1.Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi yetkileri
altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya
yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal
ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet,
sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin
tanır ve taahhüt ederler.
Madde 3
1.Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari
makalar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları
ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.
Madde 5
1.Taraf Devletler, bu Sözleşmenin çocuğa tanıdığı haklar doğrultusunda
çocuğun yeteneklerinin geliştirilmesi ile uyumlu olarak, çocuğa
yol gösterme ve onu yönlendirme konusunda ana-babanın, yerel gelenekler
öngörüyorsa uzak aile veya topluluk üyelerinin, yasal vasilerinin
veya çocuktan hukuken sorumlu öteki kişilerin sorumluluklarına,
haklarına ve ödevlerine saygı gösterirler.
Madde
6
1.Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu
kabul ederler.
2.Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün
olan azami çabayı gösterirler.
Madde
11
1.Taraf Devletler, çocukların yasadışı yollarla ülke dışına çıkarılıp
geri döndürülmemesi halleriyle mücadele için önlemler alırlar.
Madde
12
1.Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun
kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme
hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun
olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle tanırlar.
Madde
13
1.Çocuk, düşüncesini özgürce açıklama hakkına sahiptir; bu hak,
ülke sınırlarına bağlı olmaksızın; yazılı, sözlü, basılı, sanatsal
biçimde veya çocuğun seçeceği başka bir araçla her türlü haber
ve düşüncelerin araştırılması, elde edilmesi ve verilmesi özgürlüğünü
içerir.
Madde
14
1. Taraf Devletler, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlükleri
hakkına saygı gösterirler.
Madde
15
1. Taraf Devletler, çocuğun dernek kurma ve barış içinde toplanma
özgürlüklerine ilişkin haklarını kabul ederler.
Madde
16
1.Hiçbir çocuğun özel yaşantısına, aile, konut ve iletişimine
keyfi ya da haksız bir biçimde müdahale yapılamayacağı gibi, onur
ve itibarına da haksız olarak saldırılamaz.
Madde 20
1.Geçici ve sürekli olarak aile çevresinden yoksun kalan veya
kendi yararına olarak bu ortamda bırakılması kabul edilmeyen her
çocuk, Devletten özel koruma ve yardım görme hakkına sahip olacaktır.
Madde
23
1.Taraf Devletler zihinsel ya da bedensel özürlü çocukların saygınlıklarını
güvence altına alan, özgüvenlerini geliştiren ve toplumsal yaşama
etkin biçimde katılmalarını kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz
bir yaşama sahip olmalarını kabul ederler.
Madde
24
1.Taraf Devletler, çocuğun olabilecek en iyi sağlık düzeyine kavuşma,
tıbbi bakım ve rehabilitasyon hizmetlerini veren kuruluşlardan
yararlanma hakkını tanırlar. Taraf Devletler, hiçbir çocuğun bu
tür tıbbi bakım hizmetlerinden yararlanma hakkından yoksun bırakılmamasını
güvence altına almak için çaba gösterirler.
Madde
27
1.Taraf Devletler, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal
ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine
hakkı olduğunu kabul ederler.
Madde
28
1.Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler.
Madde
31
1.Taraf Devletler çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama
ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde) bulunma ve kültürel
ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar.
Madde
33
1.Taraf Devletler, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli
işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel,
zihinsel, ruhsal, ahlâksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı
olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul
ederler.
Madde
34
Taraf Devletler, çocuğu, her türlü cinsel sömürüye ve cinsel suistimale
karşı koruma güvencesi verirler.