• 2 Aralık 2000 tarihinden itibaren. toplumda ve kamu görevlilerinde insan hakları bilincini geliştirmek, insan haklarını korumak, ihlal iddialarını incelemek ve araştırmak, insan hak ve özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari nedenleri incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin önerilerde bulunmak üzere, illerde “İl İnsan Hakları Kurulu” ile ilçelerde “İlçe İnsan Hakları Kurulu” kurulmuştur.

• Dünyada bir başka benzeri olmayan nev'i şahsına münhasır olarak değerlendirilebilecek Kurullar 23 kasım 2003 tarihinde büyük oranda sivil bir yapıya dönüştürülerek ortalama 15 üyeden 2 üyesi hariç diğer üyeleri sivil hale getirilmiştir. Bu iki üye de Kurula başkanlık eden mülki idare amiri ile kamu görevlisi bir avukattır. Yönetmeliğe göre Kurullarda en az 3 adet olmak üzere sivil toplum kuruluşu dernek ve vakıfların yeralması gerekmektedir. Bu sayı asgari sayı olup, daha fazla sayıda STK üye olmasına hiç bir engel bulunmamaktadır.

• Türkiye’de İl ve İlçe İnsan Hakları Kurulları, insan haklarını koruma mekanizması içinde kendine özgü yapısı, niteliği ve gelişim süreciyle özel bir konuma sahiptir. Ülkemizin özellikle 1980 sonrası yaşadığı hızlı ve karmaşık sosyo-ekonomik dönüşüm, insan haklarını daha önce hiç olmadığı kadar siyasal gündemin bir parçası haline getirirken, bir yandan da temel hak ve özgürlüklere klasik devlet yapısı dışında da güvenceler aranmasına yol açtı. Türkiye’de daha önce konuşulması dahi mümkün olmayan sorunların açık ve yoğun politik mücadelelere konu olmaya başlaması ve yaşanan toplumsal değişimin kaçınılmaz olarak sürüklediği yeni ve daha kapsamlı hak ve özgürlük talepleri, öncelikle insan hakları alanındaki sivil toplum örgütlenmesini hızlandırdı. İnsan hakları alanında ileri sürülen taleplerin “öncelikli muhatabı” olan devlet ise, sivil kesimde yaşanan bu gelişmeyi başlangıçta “kuşkuyla izlemekle” yetindi. Ancak, Soğuk Savaş sonrası oluşan yeni dünya düzeninde güçlenen demokratikleşme arayışları ve müzakere masasına kadar ilerleyen AB sürecinin oluşturduğu dış etkenlere, iç siyasal ve toplumsal düzenimizin giderek çağdaşlaşması ve bireysel haklar düşüncesinin önem kazanması da eklenince, devlet insan hakları mücadelesini geliştirmeye ve ondan yararlanmaya dönük bir politikayı benimsedi. Söz konusu sürecin en popüler uluslararası belgesi olan “Kopenhag Kriterleri”nin de ortaya koyduğu gibi, çağımızda devlet yapılanmasının temel referansı, insan haklarına saygı ve bunu garanti edecek istikrarlı kurumların varlığıdır.

• İl ve İlçe İnsan Hakları Kurulları, işte bu yeni yaklaşımın bir ürünü olarak, 2.11.2000 tarih ve 24218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik” ile 81 il ve 850 ilçede faaliyete geçmiştir. Kurulların temel amacı insan haklarının korunması ve geliştirilmesi olarak belirlenmiştir. 23.11.2003 tarihli yeni yönetmelik ile “sivil karakteri” daha da güçlendirilen Kurullarda görev yapan kamu görevlisi sayısı, Başkanlık görevini yürütecek vali yardımcısı veya kaymakam ile hazine avukatı olmak üzere ikiye indirilmiştir. Bu değişikliğin temel amacı, çalışmaların lokomotifi olması beklenen sivil toplumun Kurullardaki etkinliğini arttırmaktı. Nitekim, yürüttükleri çalışmalar, aldıkları ufuk açıcı kararlar, pek çok ihlâl iddiasını cesaret ve titizlikle incelemeleri ile Kurullar, insan hakları alanında kamu otoritesi ile sivil toplum işbirliğinin ümit verici örnekleri olmuşlardır. Gelinen noktada İl ve İlçe İnsan Hakları Kurulları, oluşumlarının ilk aşamasını başarıyla tamamlamış ve insan haklarının korunması ve geliştirilmesi açısından “vazgeçilemeyecek bir unsur” haline gelmişlerdir.

• Amaç: Toplumda ve kamu görevlilerinde insan hakları bilincini geliştirmek, insan haklarını korumak, ihlal iddialarını incelemek ve araştırmak, insan hak ve özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari nedenleri incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin önerilerde bulunmak üzere, illerde “İl İnsan Hakları Kurulu” ile ilçelerde “İlçe İnsan Hakları Kurulu”nun kuruluş, görev ve çalışma esaslarını belirlemektir.

• Hukuki dayanak: İl ve İlçe İnsan hakları Kurulları 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilâtı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun ek 6 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

  Tanımlar:

  Bakanlık: Başbakanın görevlendireceği insan haklarından sorumlu Başbakan Yardımcılığını veya Devlet Bakanlığını

  Bakan: Başbakan tarafından görevlendirilen insan haklarından sorumlu Başbakan Yardımcısını veya Devlet Bakanını,

  Başkanlık: Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığını,

  İl Kurulu: İl İnsan Hakları Kurulunu,

  İl Masası: İl İnsan Hakları Danışma ve Başvuru Masasını,

  İlçe Kurulu: İlçe İnsan Hakları Kurulunu,

  İlçe Masası: İlçe İnsan Hakları Danışma ve Başvuru Masasını,

  Sivil Toplum Kuruluşu : Çalışmaları gönüllülük esasına dayalı, tüzüklerinde ve çalışma programlarında insan hakları konularına yer verilen dernek, vakıf gibi tüzel kişiliğe sahip kuruluşları,
  ifade eder.

  Yürütme sorumlusu : İl ve İlçe Kurulları Yönetmelik hükümlerini insan haklarından sorumlu Bakan yürütür.

<== Geri