Kamu
hizmetlerinin yürütülmesinde saydamlık ilkesi gereği, İnsan
Hakları Başkanlığına, 81 İl İnsan Hakları Kurulu’na ve 850 İlçe
İnsan Hakları Kurulu’na yapılan insan hakları ihlâl iddialarına
ilişkin sayısal veriler, 2004 yılı başından itibaren kamuoyuna
açıklamaya başlanmıştır. Bu veriler sadece iddialarla ilgili
rakamlardır.
Açıklanan
rakamlar, sayısal veri elde etmek için geliştirilen “İnsan Hakları
İhlâl İddiası Bireysel Başvuru Formu” marifetiyle elde edilmektedir.
Ülke çapında oluşturulan 931 İnsan Hakları Danışma ve Başvuru
Masası’ndan edinilebilecek olan başvuru formunun Başbakanlık
İnsan Hakları Başkanlığı internet sayfasından http://www.ihb.gov.tr
den temin edilmesi de mümkündür.
İnsan
Hakları İhlal İddiası Bireysel Başvuru Formu http://www.ihb.gov.tr/basvuru.htm
adresinde yeralmaktadır. (Human Rights Complaints Form http://www.humanrights.gov.tr)
İnsan
hakları ihlâl iddiasında bulunan kişiler tarafından doldurulan
bu formlar, her ayın sonunda İnsan Hakları Başkanlığı’na gönderilmekte,
(TÜİK) Türkiye İstatistik Kurumu’nun teknik desteğiyle analiz
edilen formlarda yer alan bilgiler, sayısal veri halinde kamuoyunun
bilgisine sunulmaktadır.
Sayısal verilerin temel fonksiyonu, insan hakları alanında yapılan
reformların uygulamaya ne ölçüde yansıdığını, uygulamada aksayan
konuların neler olduğunu, hangi alanlarda ne gibi gelişmeler kaydedildiğini
ortaya koymaktır. İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının vatandaşlarımızca
tanınırlığı ve güvenirliği arttıkça, Kurullara yapılan başvuruların
da arttığı görülmektedir. Başvuru yapılmayan iller hiçbir ihlalin
olmadığı yerler anlamına gelmemektedir. İller bazında alınan başvurulara
ilişkin sayılar, o illerin başvuru alabilme kapasitesini bir başka
deyişle başvuru kanalları konusunda vatandaşların yeterince bilgilendirilip
bilgilendirilmediğini göstermektedir.
“İnsan Haklarını Koruma Sisteminin Kılcal Damarları” olarak isimlendirilebileceğimiz,
İl ve İlçe İnsan Hakları Kurulları 2003 yılı Kasım ayında yeniden
yapılandırılarak kamu görevlilerinin katılımıyla oluşmuş bulunan
yapıya son verilip toplumun tüm kesimlerinin temsiline imkan sağlayacak
şekilde sivil toplum temsilcilerinin ağırlıkta olduğu yeni bir
yapıya kavuşturulmuştur. Ortalama 15 üyeden oluşan mevcut yapıda
sadece iki kamu görevlisi bulunmaktadır. Kurullarda görev yapan
sivil toplum temsilcileri şunlardır;
-İnsan hakları alanında faaliyet gösteren en az üç STK,
-Belediye Başkanı veya temsilcisi,
-Üniversitesi temsilcisi,
-İl Genel Meclisi temsilcisi,
-Tabip odası temsilcisi,
-Baro temsilcisi,
-Muhtar temsilcisi,
-TBMM’de grubu bulunan siyasî parti temsilcileri,
-Yerel basın temsilcisi,
-Okul-aile birliği temsilcisi,
-Sendika temsilcileri,
-Ticaret ve sanayi odası temsilcisi,
Ülkenin
her tarafında yaygın bir örgütlenme gerçekleştirilmiş olmasından
ve toplumun tüm kesimlerine temsil imkanı tanınmasından dolayı,
kurullara yoğun bir bilgi akışı gerçekleşmektedir. Kurullarda
toplumun önde gelen hatırı sayılır 14.000 den
fazla kişi gönüllü olarak görev almaktadır.
Bu üyelerin büyük bir çoğunluğu seçimle görevlendirilen muhtar,
belediye başkanı, il genel meclis üyesi, muhtar, okul aile birliğ
temsilcisi, oda temsilcileri gibi atanmamış sivil üyelerden
oluşmaktadır.
2) YILLAR İTİBARİYLE İHLÂL İDDİASI BAŞVURULARINA GENEL
BİR BAKIŞ
Türkiye genelinde 2004 yılı içerisinde Başbakanlık
İnsan Hakları Başkanlığına 354, İl İnsan Hakları Kurullarına 466
ve İlçe İnsan Hakları Kurullarına 27 olmak üzere toplam 847 kişi
başvuruda bulunmuştu. Bir kişi birden fazla hak ihlaline maruz
kaldığını iddia edebileceğinden ihlal edildiği iddia edilen hak
sayısı 1639 olmuştur. 2004 yılında yapılan başvurularda ihlal
iddilaarında hak konularına göre ilk üç sırada;
1. İşkence ve kötü muamele yasağı (158),
2. Adil yargılanma hakkı (131),
3. Kişi hürriyeti ve güvenliği (121) alırken,
2005
yılında, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığına 543,
İl İnsan Hakları Kurullarına 801 ve İlçe İnsan Hakları Kurullarına
29 olmak üzere toplam 1373 kişi 2179 hak konusunda ihlal iddiasıyla
başvuruda bulunulmuş olup, 2005 yılında yapılan başvurularda
ihlal iddilaarında hak konularına göre ilk üç sırada;
1. Sağlık ve hasta hakkı (211)
2. Mülkiyet hakkı (208)
3. Çalışma ve sözleşme hürriyeti (203) yer almış, İşkence ve
Kötü Muamele Yasağına ilişkin başvurular ise 162 adetle dördüncü
sırada kalmıştır.
2006 yılında Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığına
666, İl İnsan Hakları Kurullarına 874 ve İlçe İnsan Hakları Kurullarına
50 olmak üzere toplam 1590 kişi 2056 hak konusunda ihlal iddiasıyla
başvuruda bulunulmuş olup, 2006 yılında yapılan başvurularda ihlal
iddialarında hak konularına göre ilk üç sırada;
1. Sağlık ve Hasta Hakkı (261)
2. Mülkiyet Hakkı (203),
3. Adil yargılanma hakkı (146) yeralmıştır.
2007
yılında
Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığına BİMER kanalıyla 64 olmak
üzere (383+64) toplam 447, İl İnsan Hakları Kurullarına BİMR
kanalıyla 252 (735+252) toplam 987 ve İlçe İnsan Hakları Kurullarına
BİMER kanalıyla 8 (53+8) toplam 61, 1171 kişi 1318 hak konusunda
ihlal iddiasıyla başvuruda bulunulmuş olup, 2007 yılında yapılan
başvurularda ihlal iddilaarında hak konularına göre ilk üç sırada;
1. Sağlık ve Hasta Hakkı (115)
2. Mülkiyet Hakkı (84),
3. Kötü Muamele Yasağı İhlali (79) yeralmıştır.
2005
yılından itibaren işkence iddiaları ile kötü muamele iddiaları
ayrı değerlendirilerek sayısal veriler elde edilmeye
başlanmıştır. Buna göre işkence ve kötü muamele iddialarına
ilişkin rakamlar ayrı ayrı sınıflandığında 2007 yılında, kötü
muamele iddialarının 79 adetle 3. sırada, işkence iddialarının
ise 17 adetle 13. sırada yeraldığı görülmektedir
2004 Ocak ayından 2007 yılı Aralık ayına kadar geçen 42 aylık
dönemde Başkanlık ve Kurullara 7192 hak ihlali iddiasıyla 5305
adet başvuru olmuştur.
| YIL |
BAŞVURU
SAYISI |
HAK
KONUSU |
| 2004 |
847 |
1639 |
| 2005 |
1373 |
2179 |
| 2006 |
1590 |
2056 |
| 2007 |
+BİMER
(1171+324) = 1495 |
1318 |
| Toplam |
5305 |
7192
|
________________________________________
Genel değerlendirme: 2006 yılında alınan toplam 1590 başvuru
ile 2004 yılına göre %53 artış, 2005 yılına göre ise %9 artış
gerçekleşmiş, 2007 yılında alınan başvuruların 2006 yılına oranla
değişmediği gözlenmiştir.
İnsan
hakları ihlal iddiları ve diğer istatistiklerin yeraldığı bültenlerimiz
için aşağıdaki linkleri tıklayın.
