:: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ
Ö N S Ö Z
İnsanlık
ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir
kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve
dünya barışının temeli olmasına,
İnsan
haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana
sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve yoksulluktan
kurtulmuş insanların içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları
bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları olarak ilan edilmiş bulunmasına,
İnsanın istibdat ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur
kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunması esaslı
bir zaruret olmasına,
Birleşmiş Milletler halklarının, Andlaşmada, insanın ana haklarına,
insan şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine
olan imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeği
kolaylaştırmağa, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları
kurmağa karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına,
Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek
insan haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyaca gerçekten saygı
gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına,
Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki
taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre;
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu,
İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima
gözönünde tutarak öğretim ve eğitim yoluyle bu haklar ve hürriyetlere
saygıyı geliştirmeye, gittikçe artan milli ve milletlerarası tedbirlerle
gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu devletlerin idaresi altındaki
ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca fiilen tanınmasını ve tatbik
edilmesini sağlamaya gayret etmeleri için işbu İnsan Hakları Evrensel
Beyannamesini ilan eder.
Madde : 1
Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl
ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile
hareket etmelidirler.
Madde : 2
1- Herkes, ırk, renk, cins, dil, din, siyasi veya diğer herhangi bir
akide, milli veya içtimai menşe, servet, doğuş veya herhangi diğer bir
fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan olunan tekmil haklardan ve
bütün hürriyetlerden istifade edebilir.
2- Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan,
gayri muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu
olsun, bir şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi,
hukuki veya milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir.
Madde : 3
Yaşamak, hürriyet ve kişi emniyeti her ferdin hakkıdır.
Madde : 4
Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle
ticareti her türlü şekliyle yasaktır.
Madde : 5
Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara
veya muamelelere tabi tutulamaz.
Madde
: 6
Herkes her nerede olursa olsun hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdir.
Madde : 7
Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak kanunun eşit korumasından
istifade hakkını haizdir. Herkesin işbu Beyannameye aykırı her türlü
ayırdedici muameleye karşı ve böyle bir ayırdedici muamele için yapılacak
her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde : 8
Her şahsın kendine anayasa veya kanun ile tanınan ana haklara aykırı
muamelelere karşı fiilli netice verecek şekilde milli mahkemelere müracaat
hakkı vardır.
Madde : 9
Hiç kimse keyfi olarak tutulamaz, alıkonulamaz veya sürülemez.
Madde : 10
Herkes, haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette
herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikte, dâvasının bağımsız
ve tarafsız bir mahkeme tarafından nasafetle açık olarak görülmesi hakkına
sahiptir.
Madde : 11
1- Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli
bütün tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen
suçlu olduğu tespit edilmedikçe mâsum sayılır.
2- Hiç kimse, işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre
suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkûm edilemez.
Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir
ceza verilemez.
Madde : 12
Hiç kimse özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususlarında keyfi
karışmalara, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz kalamaz.
Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır.
Madde : 13
1- Herkes herhangi bir Devletin arazisi dâhilinde serbestçe seyrüsefer
ve ikamet eylemek hakkına haizdir.
2- Herkes, kendi memleketi de dahil olduğu halde, herhangi bir memleketi
terketmek ve memleketine dönmek hakkını haizdir.
Madde : 14
1- Herkes zulüm karşısında başka memleketlere iltica etmek ve bu memleketler
tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını haizdir.
2- Bu hak, âdi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve amaçlarına
aykırı faaliyetlere gerçekten müstenit kovuşturmalar halinde ileri sürülemez.
Madde : 15
1- Her ferdin bir vatandaşlığa hakkı vardır.
2- Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından ve vatandaşlığını değiştirmek
hakkından mahrum edilemez.
Madde : 16
1- Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık veya din
bakımlarından hiçbir takyidata tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak
hakkını haizdir.
2- Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır.
3- Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur; cemiyet ve Devlet tarafından
korunmak hakkını haizdir.
Madde : 17
1- Her şahıs tek başına veya başkalariyle birlikte mal ve mülk sahibi
olmak hakkını haizdir.
2- Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez.
Madde : 18
Her şahsın, fikir, vicdan ve din hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din
veya kanaat değiştirmek hürriyeti, dinini veya kanaatini tek başına
veya topluca, açık olarak veya özel surette, öğretim, tatbikat, ibadet
ve âyinlerle izhar etmek hürriyetini gerektirir.
Madde : 19
Her ferdin fikir ve ifade hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden
ötürü rahatsız edilmemek, memleket sınırları mevzuubahis olmaksızın
malûmat ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını
gerektirir.
Madde : 20
1- Her şahıs muslihane toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine
maliktir.
2- Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz.
Madde : 21
1- Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasiyle,
memleketinin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir.
2- Her şahıs memleketin kamu hizmetlerinden eşitlikte faydalanma hakkını
haizdir.
3- Halkın iradesi hükümet otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde
veya serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek genel
ve eşit oy verme yoliyle yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade
edilir.
Madde : 22
Her şahsın, cemiyetin bir üyesi olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı
vardır; haysiyeti için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri
olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların milli gayret ve Milletlerarası
işbirliği yoliyle ve her Devletin teşkilatı ve kaynaklariyle mütenasip
olarak gerçekleştirilmesine hakkı vardır.
Madde : 23
1- Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, âdil ve elverişli
çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.
2- Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit çalışma karşılığında
eşit ücrete hakkı vardır.
3- Çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun
bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalariyle
de tamamlanan âdil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4- Herkesin, menfaatlerinin korunması için sendikalar kurmaya ve bunlara
katılmaya hakkı vardır.
Madde : 24
Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin mâkul
surette tahdidine ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.
Madde - 25
1- Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken,
tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını
temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık,
dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak
diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır.
2- Analık ve çocukluk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir.
Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan
faydalanırlar.
Madde : 26
1- Her şahsın eğitime hakkı vardır. Eğitim parasızdır, hiç olmazsa ilk
ve temel eğitim safhalarında böyle olmalıdır. İlk eğitim mecburidir.
Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim,
liyakatlerine göre herkese tam eşitlikte açık olmalıdır.
2- Eğitim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklariyle ana
hürriyetlere saygının kuvvetlenmesini istihdaf etmelidir. Bütün milletler,
ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörürlük ve dostluğu teşvik
etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını
geliştirmelidir.
3- Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim nev’ini tercihan seçmek hakkını
haizdirler.
Madde : 27
1- Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel
sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan
faydalanmak hakkını haizdir.
2- Herkes, sahibi bulunduğu her türlü ilim, edebiyat veya sanat eserlerinden
mütevellit mânevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır.
Madde : 28
Herkesin, işbu beyannamede derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini
sağlayacak bir sosyal ve milletlerarası nizama hakkı vardır.
Madde : 29
1- Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak içinde yaşamasiyle
mümkün olan topluluğa karşı vecibeleri vardır.
2- Herkes, haklarını kullanmak ve hürriyetlerinden istifade etmek hususunda,
ancak kanun ile sırf başkalarının hak ve hürriyetlerinin tanınmasını
ve bunlara saygı gösterilmesini sağlamak maksadiyle ve demokratik bir
cemiyette ahlâk, nizam ve genel refahın muhik icaplarını karşılamak
için, tespit edilmiş kayıtlamalara tabidir.
3- Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve
prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde : 30
İşbu Beyannamenin hiç bir hükmü içinde ilân olunan hak ve hürriyetlerin
bir Devlet, zümre veya fert tarafından yok edilmesini güden bir faaliyete
girişmeye veya bilfiil bunu işlemeye her hangi bir hak gerektirir mahiyette
yorumlanamaz.